Giới thiệu tập thơ Thi Sĩ Trong Thành Phố New York [ Poeta en Nueva York ] của Federico Garcia Lorca- NGU YÊN

Federico Garcia Lorca đến viếng thăm New York trong thời gian từ tháng Sáu năm 1929 cho đến tháng Ba năm1930. Cũng trong thời điểm này, thơ của ông bước vào một khúc quanh khác. Sau giai đoạn khám phá, thử nghiệm, ông đã tạo cho mình một phong cách mới về sáng tác. Xa dần những truyền thống Tây Ban Nha, những nhạc điệu dân ca, ông trở thành một thi sĩ tiền phong trong dòng thơ thế giới lúc đương thời. Lorca đến New York vào thời gian thị trường chứng khoán kinh nghiệm lần đầu tiên bị sụp đổ và sự khủng hoảng kinh tế từ New York đến toàn cầu bắt đầu. Đây cũng là một lý do tại sao thơ của Lorca đầy những chua chát và bi quan.

Tập thơ Thi Sĩ Trong Thành Phố New York [ Poeta en Nueva York ]chia ra thành 10 phần: Phần 1 đến 3, viết lúc ông mới đến New York. Phần 4 đến 6, viết tại Vermont. Phần 7 đến 9, viết khi ông trở lại New York. Phần 10, viết trong chuyến thăm viếng Havana. Trích một đoạn trong thư gửi về gia đình, ông viết: Thật là ngu ngốc dù chỉ thử cố diễn tả sự rộng lớn, những tòa nhà chọc trời và xe cộ giao thông ở đây. Tất cả những gì tôi kể đều thiếu sót. Cả xứ Granada của chúng ta chỉ bằng ba tòa lầu mà thôi.

Có thể nhìn nội dung tập thơ này trong ba khía cạnh: Xã hội, ghi lại những suy nghĩ của ông về New York và đời sống văn minh của Hoa Kỳ. Khía cạnh tình cảm là những tâm sự âm u. Và khía cạnh tâm linh là sự thất vọng của niềm tin. Cũng như tâm trạng của đa số người ngoại quốc mới đến Hoa Kỳ, chưa hội nhập đủ để hiểu những kết quả khác hẳn của xã hội và cách giao tế của người bản xứ, Lorca đưa ra nhiều phán xét than trách hoặc chỉ trích đời sống văn minh đang ẩn tàng những tâm địa đen tối và những nhàm chán của xã hội máy móc.
Phần đó lại không phải là phần quan trọng trong tập thơ này. Phần đáng quan tâm là sự biến chuyển cách sử dụng hình ảnh và cách diễn biến tự động trong cách bày tỏ thơ của ông. Nghệ thuật thơ Siêu Thực tràn ngập trong thời điểm này. Có thể nói là lên đỉnh cao độ của thơ mới trong thời điểm đó. Trong những tập thơ sau, chúng ta sẽ thấy được sự lắng đọng của Siêu Thực sau khi bùng nổ. Ông đã quen thuộc và mất đi nhiệt huyết về Siêu Thực như lúc khởi đầu. Về sau thơ của ông thâm trầm, dịu êm hơn và tự tạo một loại Siêu Thực kiểu Lorca.
Khía cạnh chiều sâu của tâm hồn, có thể cảm nhận qua một phần bài thơ Panorama ciego de Nueva York,

Nếu không phải là chim
hãy lấy tro phủ kín,
Nếu không phải tiếng rên gõ trên cửa sổ đêm tân hôn,
sẽ là sinh vật thích thú trên không trung
bay với máu tươi từ bóng đen vĩnh viễn.
Nhưng không, không phải là chim.
vì chim sẽ nhanh chóng hóa thành bò.
Với ánh trăng đẹp, chim trở thành đá trắng
và luôn luôn là cậu trẻ bị thương
trước khi quan tòa giở tấm khăn. (1)
Ai cũng biết sầu đau nối liền với cõi chết,
sự thật nỗi buồn không ở trong hồn.
Không có trong không gian, không có trong đời sống,
không có trên mái nhà đầy khói bay.
Buồn thật sự làm chung quanh thức tỉnh
một chút thôi nhưng cháy triền miên
trong con mắt vô tâm của cơ trời. (2) (3)

 

Năm 1936, Lorca gửi bản thảo Poeta en Nueva York lại trên bàn viết của nhà in Madrid với một ghi chú ngắn, “Ngày mai sẽ trở lại”. Có lẽ để bàn thảo chi tiết về in ấn. Nhưng ngày mai không bao giờ có. Ông chưa kịp trở lại đã bị bắt và bị thảm sát bởi thành phần cách mạng quá khích khi cuộc nội chiến bắt đầu. Mãi đến năm 1940, Thi Sĩ trong Thành Phố New York mới được ấn hành.
Đọc Thi Sĩ Trong Thành Phố New York , có thể kết luận, mặc dù những nhận xét của ông không hẳn đúng. Sự bi quan của ông thiếu mặt kia của bi quan tức là lạc quan. Sự thật đã hiển nhiên khi bước sang thế kỷ 21, đời sống luôn luôn là bi quan và lạc quan. Đó là thái độ của tâm tình. Hoặc bi hoặc lạc. Kẻ đạt được tinh túy của đời sống không phải là kẻ vô hiệu hóa bi và lạc. Chính là kẻ xem thường bi và lạc, nghĩa là xem thường thái độ của tâm tình, tâm sự, tâm tư. Xem thường ở đây có nghĩa là ăn một bữa cơm, ngon thì tốt, dở cũng không sao. Nhưng quan trọng là ngữ lực và cơ cấu thơ mà ông đã sáng tác, để lại cho người đi sau một ý nghĩa thế nào là sự sáng tạo vượt qua giới hạn của một thi sĩ lớn trong khi những kẻ khác đứng lại trước những vách tường cản ngăn cao ngất. Những bức tường của mặt ngoài là giáo điều mà bên trong là lòng sợ hãi và tham lam. Có thể nói, không chỉ thi sĩ ở trong thành phố New York mà chính New York ở trong thi sĩ. Chỉ có vậy, vô thức hoặc mơ thứ mới có thể tự động viết ra những dòng thơ không thể viết lúc bình thường:

Trong muôn trùng
một giọt máu vịt;
trong phân ly
một giọt máu thủy thủ;
trong hội ngộ
một dòng sông máu êm đềm.
Dòng sông vừa trôi vừa ca hát
chảy qua phòng ngủ trong phố thị
long lanh, gắn bó và vô thường
trong bình minh đa diện ở New York.
Biết có lối thoát trên núi.
Mang kính mắt lịch lãm.
Nhưng ta đến đây không để nhìn trời.
Để ngắm máu ảo mờ,
máu sẽ quét trôi cơ giới vào thác đổ
và linh hồn vào lưỡi rắn hổ mang.
Từng ngày ở New York, người ta đồ tể
bốn triệu con vịt,
năm triệu con heo,
hai ngàn bồ câu để thỏa mãn lưỡi nếm của cõi chết,
một triệu con bò,
một triệu con cừu,
và hai triệu con gà,
khiển đất trời tan tác.
( Trích Nueva York. Trong Poeta en Nueva York. )(4)

 

Đoạn thơ ngắn này cho thấy tài hoa của Lorca. Ngữ lực mạnh và sắc sảo. Cấu trúc gãy gọn, đầy những ngạc nhiên khi hình ảnh tới tấp phủ đầu cảm nhận. Toàn thể cơ cấu của đoạn thơ là những lớp dày bao bọc tổng thể về một New York vô nhân tính. Xét về tính khí, ông rất cực đoan khi nhận xét về đời sống văn minh. Theo tâm trạng chung của đa số nghệ sĩ Âu Châu trong thời này, họ ngán ngẫm và khi rẻ cuộc đời máy móc và vật chất. Xét về nghệ thuật, quả thật ông đã đạt được tinh hoa của Siêu Thực. Siêu thực không phải chỉ là ráp nối những hình ảnh kỳ lạ vô nghĩa lý, vô luận căn của lý trí và suy nghĩ. Những hình ảnh thật sự của Siêu Thực đa số đến từ mơ thức, một thứ say đắm của mơ ngày, của tưởng tượng từ những quan sát và nghiền ngẫm lâu năm. Hình ảnh trong ý tứ đến một cách tự nhiên và tự động. Vô thức tự nó sẽ tạo ra những dàn dựng riêng cho cấu trúc và luận lý riêng cho sự cảm nhận. Cơ cấu thành hình do vô thức. Bởi lý luận của vô thức, cách dàn dựng ngoài vòng kiểm soát của trí tuệ nhưng không phải là không có.
Tự nó sẽ tạo ra lực cảm nhận. Người đọc tự dưng sẽ cảm ra những điều, những tâm trạng, tâm sự của thi sĩ. Thơ Siêu Thực giả sẽ đến bằng lý trí sắp đặt và hoàn toàn sai lầm vì người đọc sẽ không cảm nhận được gì và bài thơ đó thật ra chỉ là một trò chơi ráp cảnh, ráp chữ (buzzle game).

____
(1) Cách xử án cuả người Anh ở thuộc địa
(2) Sistema: Hệ thống. Những phản ứng tự động kết hợp ra kết quả.
(3) Si no son los pájaros
cubiertos de ceniza,
si no son los gemidos que golpean las ventanas de la boda,
serán las delicadas criaturas del aire
que manan la sangre nueva por la oscuridad inextinguible.
Pero no, no son los pájaros.
Porque los pájaros están a punto de ser bueyes.
Pueden ser rocas blancas con la ayuda de la luna
y son siempre muchachos heridos
antes de que los jueces levanten la tela.
Todos comprenden el dolor que se relaciona con la muerte,
pero el verdadero dolor no está presente en el espíritu.
No está en el aire, ni en nuestra vida,
ni en estas terrazas llenas de humo.
El verdadero dolor que mantiene despiertas las cosas
es una pequeña quemadura infinita
en los ojos inocentes de los otros sistemas.
( Blind panorama of New York
Bản dịch: The Leopard
If it is not the birds
covered with ash,
if it is not groans that beat on the windows during the wedding,
it will be the delicate creatures of the air
that flow with new blood in perpetual darkness.
But no, it is not the birds.
Because the birds will soon become oxen.
With the moon’s help they can become white rocks
and are always wounded boys
before the judges lift the cloth.
All know of the sorrow intertwined with death,
but true sorrow is not found in the spirit.
Nor in the air, nor in our lives,
nor in terraces teeming with smoke.
True sorrow that keeps things awake
is a tiny but incessant burn
in the innocent eyes of other systems. )
(4) Debajo de las multiplicaciones
hay una gota de sangre de pato.
Debajo de las divisiones
hay una gota de sangre de marinero.
Debajo de las sumas, un río de sangre tierna.
Un río que viene cantando
por los dormitorios de los arrabales,
y es plata, cemento o brisa
en el alba mentida de New York.
Existen las montañas, lo sé.
Y los anteojos para la sabiduría,
Lo sé. Pero yo no he venido a ver el cielo.
Yo he venido para ver la turbia sangre,
la sangre que lleva las máquinas a las cataratas
y el espíritu a la lengua de la cobra.
Todos los días se matan en New York
cuatro millones de patos,
cinco millones de cerdos,
dos mil palomas para el gusto de los agonizantes,
un millón de vacas,
un millón de corderos
y dos millones de gallos
que dejan los cielos hechos añicos.
( Trích Nueva York.)

 

Please follow and like us: