Antigone- SOPHOCLES (496?-406 TCN) , PHAPXA CHAN [NGUYỄN KHÁNH DUY] chuyển ngữ

[dịch từ bản tiếng Anh của Dudley Fitts và Robert Fitzgerald ]

 

 

Các nhân vật xuất hiện:

CÔNG CHÚA ANTIGONE
CÔNG CHÚA ISMENE
HOÀNG HẬU EURYDICE
VUA CREON
HOÀNG TỬ HAIMON
TIÊN TRI TEIRESIAS
LÍNH CANH
NGƯỜI TRUYỀN TIN
DÀN ĐỒNG CA

 

 

 

 

 

CẢNH I

 

CHỦ XƯỚNG:

Nhưng giờ đây, vị vua mới quang lâm,

Vua xứ Thebes, Creon, con trai Menoikeus.

Trong bình minh hứa hẹn triều đại ông,

Có tiếp tục biết bao mâu thuẫn mới

Mà định mệnh đã dệt sẵn cho ông?

Ông có muốn ban bố những khuyên răn,

Hà cớ chi ông phát lời triệu tập

Các lão nhân có chịu lắng nghe chăng?

 

[CREON đi vào từ Cung điện, ông ấy nói với dàn đồng ca từ bậc thềm cao nhất:]

 

CREON:

        Hỡi các quý ông: Ta vinh dự thông báo với các ông rằng, Con thuyền của Nhà nước chúng ta, dẫu gần đây có phải trải qua những cơn bão dông nhăm nhe phá hủy, cuối cùng cũng đã cập bến an toàn, dưới sự dẫn dắt của trí tuệ nhân từ các đấng linh thiêng. Ta triệu tập các ông tới đây sáng nay bởi vì ta biết rằng ta có thể tin cậy các ông: lòng sùng kính của các ông đối với Vua Laios là tuyệt đối; các ông cũng không bao giờ do dự trong nhiệm vụ của mình đối với người trị vì quá cố của chúng ta, Oedipus; và khi Vua Oedipus qua đời, lòng trung thành của các ông lại được hiến dâng cho các con của ông ấy. Thật không may, như các ông đã biết, hai con trai của ông ta, các hoàng tử Eteocles và Polyneices, đã giết nhau trong cuộc chiến vừa qua; và ta, với tư cách là người kế vị, đã nhận lãnh toàn bộ quyền lực của triều đình.

 

       Ta hẳn biết rằng, không bậc quân vương nào có thể mong đợi sự tận trung từ các thần dân nếu chẳng vượt qua được những thử thách của ngai vàng. Tuy nhiên, ngay từ đầu, ta đã tuyên bố với các ông rằng, ta một mực khinh miệt loại thống soái khiếp nhược, vì bất cứ lí do gì, chẳng đi theo đường lối mà hắn biết là tốt nhất cho đất nước mình; kẻ đã đặt tình bạn riêng tư lên trên phúc lợi số đông, và ta cũng chẳng có ích lợi gì cho hắn. Ta kêu gọi thánh thần làm chứng rằng, nếu ta thấy đất nước mình đang đi đến chỗ bại vong, thì ta chẳng e ngại mà nói ra lời thẳng thắn; và ta cũng chẳng cần phải nhắc nhở các ông nhiều rằng, ta sẽ không bao giờ nhân nhượng trước bất cứ kẻ địch nào của nhân dân. Không ai coi trọng tình bằng hữu hơn ta; nhưng chúng ta phải nhớ rằng, những người kẻ có nguy cơ làm đắm Con thuyền của chúng ta hoàn toàn không phải là bạn bè thực sự.

 

     Đó là những nguyên tắc của ta, trong bất cứ trường hợp nào, và đó là lí do tại sao ta đã đưa ra quyết định sau đây liên quan đến các con trai của Oedipus: Eteocles, người đã chết như một người đàn ông xứng đáng, người chiến đấu cho đất nước của mình, sẽ được chôn cất với đầy đủ danh dự quân nhân, với tất cả các nghi lễ dành cho các anh hùng vĩ đại nhất qua đời. Nhưng anh trai của anh ta là Polyneices, người đã phá bỏ cuộc lưu đày để trở lại với ngọn lửa và thanh gươm hòng chống lại Thành bang của hắn và các đền thờ các vị thần của tổ phụ hắn, kẻ muốn làm đổ máu chính mình và bán nhân dân mình làm nô lệ –– Polyneices; ta tuyên bố, không ai được phép chôn cất hắn, không ai được chạm vào thi thể hắn hoặc nói lời cầu nguyện dù nhỏ nhất dành cho hắn; hắn đáng bị phơi thây trên đồng trống, chết không có chỗ chôn thây; mặc cho lũ chim hoang, chó dại làm bất cứ điều gì chúng thích với hắn. 

 

     Đây là mệnh lệnh của ta, và các ông có thể thấy sự khôn ngoan đằng sau đó. Miễn ta còn là Vua, không có kẻ phản bội nào được vinh danh bởi người đàn ông chính trực này. Nhưng bất cứ ai thể hiện bằng lời nói và hành động nhằm ủng hộ Nhà nước, người đó sẽ có được sự kính trọng của ta khi còn sống và sự tôn kính của ta khi người đó qua đời. 

 

CHỦ XƯỚNG:

Nếu đó là ý chỉ của Đức Vua, 

Creon con trai của Menoikeus, 

Ngài có toàn quyền uy ra lệnh,

Chúng thần đây là sở thuộc của Ngài.

 

CREON:

Đó là ý chỉ của ta. Hãy chuyên tâm lo trách phận của các ông.

 

CHỦ XƯỚNG:

Thưa, chúng thần là những bô lão; xin hãy để những người trẻ tuổi hơn thực hiện nó.

 

CREON:

Ý ta không phải vậy: các lính canh đã được bố trí.

 

CHỦ XƯỚNG:

Vậy Ngài muốn chúng tôi làm đây?

 

CREON:

Các ông không được tiếp tay cho bất cứ kẻ nào muốn phá luật.

 

CHỦ XƯỚNG:

Chỉ có kẻ điên mới ham mê cái chết!

 

CREON:

Và cái chết đôi khi đến từ vài đồng xu nhỏ nhặt

Mà kẻ khôn ngoan nhất cũng thấy là quá nhiều.

 

[LÍNH CANH đi vào.]

 

LÍNH CANH:

Tâu Đức Vua, tôi sẽ chẳng dám nói là tôi đã chạy thục mạng để đến đây, bởi vì mỗi lần tôi dừng lại để nghĩ về những gì tôi sắp phải tâu với Ngài, tôi lại cảm thấy muốn quay đầu lại. Trong đầu tôi cứ mãi vang lên tiếng nói: “Đồ ngu ngốc, mi chẳng biết là mi đang đâm đầu vào rắc rối hay sao?”; rồi lại tiếng nói khác vang lên: “Đúng, nhưng nếu mi để người khác đem tin này tâu lên Đức Vua trước, điều đó thậm chí còn tồi tệ hơn cho mi nữa!” Nhưng linh tính tốt đã chiến thắng, ít nhất tôi mong đó là linh tính tốt, và tôi đem đến đây một chuyện hết sức phi lí; nhưng bằng mọi giá tôi phải tâu lên Ngài, bởi vì người ta nói, chuyện gì đến sẽ phải đến, và…

 

CREON:

Hãy nói thẳng điều ngươi cần nói đi.

 

LÍNH CANH:

Tôi đã chẳng làm điều đó. Tôi đã chẳng nhìn thấy ai làm điều đó. Ngài phải trừng phạt tôi vì ai đó đã làm.

 

CREON:

Rào trước đón sau kín kẽ đấy! Sẽ tốt hơn nếu ta biết được mục đích của những lời lẽ đó. Nào, nói đi, nó là cái gì?

 

LÍNH CANH:

Một điều khủng khiếp… tôi… tôi không biết phải giải thích nó thế nào…

 

CREON:

Nói ra mau!

 

LÍNH CANH:

Dạ, bẩm… xác người chết…

Polyneices…

[Ngưng một lát. LÍNH CANH như kiệt sức, ấp úng tìm lời. CREON chờ đợi dửng dưng.]

ngoài kia… ai đó đã phủ đất mới lên xác thịt nhầy nhụa!

[Ngưng một lát. CREON không phản ứng gì.]

Ai đó đã chôn cái xác, và đi mất rồi…

[Ngưng lại hồi lâu. CREON cuối cùng cũng lên tiếng, hết sức kiềm chế.]

 

CREON:

Và kẻ nào đã dám làm chuyện này?

 

LÍNH CANH:

Tôi thề là tôi không biết gì cả! Ngài phải tin tôi! 

Bẩm Đức Vua, xin hãy nghe tôi: 

Mặt đất đã khô, không có dấu hiệu đào bới, không một vệt bánh xe trên đất, không một dấu vết của người nào cả. Đó là lúc các đồng đội đổi phiên gác cho chúng tôi sáng nay; và một trong số họ, một hạ sĩ đã phát hiện ra nó. Và kìa, điều lạ lùng nhất là…

Nhìn xem: Thi thể chỉ được phủ một lớp đất mỏng. Nó không được chôn cất đàng hoàng, như thể ai đó đã chỉ che đậy nó vừa đủ cho sự an ổn của hồn ma. Cũng chẳng có dấu vết của lũ chó hay thú hoang nào ở đó.

 

Và sau đó là cảnh tượng tất cả mọi người đều buộc tội lẫn nhau: tất cả chúng tôi đều chứng minh là kẻ khác làm. Chúng tôi đều có bằng chứng rằng mình không nhúng tay vào chuyện đó.

Chúng tôi đều sẵn sàng cầm hòn sắt nóng trong tay, bước qua lửa, thề trước tất cả các vị thần,

Không phải là tôi!

Tôi không biết là ai làm, nhưng không phải là tôi!

[Cơn thịnh nộ của CREON dần tăng, 

nhưng tên LÍNH CANH đang mải mê kể chuyện nên không để ý tới điều đó.]

Và sau đó, mọi chuyện chẳng đi đến đâu, cho đến khi có ai đó đã lên tiếng khiến chúng tôi lặng người và nhìn chằm chằm xuống đất: rằng Ngài phải được báo tin này, và một trong số chúng tôi phải làm điều đó. Chúng tôi đã tung xúc xắc, và vận đen đã ập đến với tôi. Thế nên tôi mới tới đây, chẳng vui vẻ gì như Ngài cũng thế: chẳng ai ưa đón tiếp một kẻ mang tin xấu.

 

CHỦ  XƯỚNG:

Tôi đang tự hỏi, tâu Đức Vua: có lẽ nào đó là sự dàn xếp của thần linh?

 

CREON:                                                                                         [Phẫn nộ.]

Im ngay! Lũ tàn phế các ngươi hẳn đã mất trí hết rồi hay sao? “Thần linh ư!” Thật quá quắt!

Thần linh mà lại đi ưu ái cái thây chết đó ư? Hà cớ chi? Hắn đã phụng sự thần linh như thế nào cơ chứ? Cố gắng cướp đền đài của họ, thiêu đốt những tranh, tượng của họ; hẳn rồi, và cả Thành bang này nữa, cùng với luật pháp của nó dành cho nó!

 

Đó có phải là ý kiến của những lão già lẩm cẩm các ngươi, bảo rằng thần linh đã yêu mến và vinh danh kẻ tàn tệ? Ôi, một ý nghĩ mới ngoan đạo làm sao! Không, ngay từ đầu, đã có những kẻ rỉ tai nhau, những kẻ vô pháp cứng cổ, chụm đầu trong những con ngõ, lập kế hoạch chống đối ta. Đó là những kẻ đã mua chuộc những lính canh của ta để làm chuyện này.

 

Tiền cả thôi!                                                                                        [Giọng thị uy dạy bảo]

Không có gì trên thế gian làm người ta đồi bại dễ như tiền. Tìm cho ra kẻ đó, đem hắn tới đây cho ta, hoặc cái chết sẽ là cái tối thiểu dành cho ngươi: ta sẽ trói người lại, giữ cho ngươi sống sót, sẽ có cách khiến ngươi khám phá ra kẻ đã thuê ngươi trước khi người chết. Nó sẽ dạy cho người một bài học mà hình như ngươi đã bỏ qua: cái món lợi béo bở nhất đôi khi luôn quá đắt đỏ, nó phụ thuộc vào nguồn cung. Ngươi có hiểu ý ta không?Một tài sản giành giật được thường là rất nhọc nhằn.

 

LÍNH CANH:

Tâu Đức Vua, tôi có để được nói không?

 

CREON:

Cái giọng nhà ngươi làm cho ta mệt mỏi.

 

LÍNH CANH:

Ngài có chắc đây là tiếng nói của tôi, mà không phải là lương tâm của Ngài?

 

CREON:

Thần linh ơi, hắn ta đang muốn lí sự với ta ư!

 

LÍNH CANH:

Đó không phải những điều tôi nói, nhưng nó đã khiến Ngài đau lòng.

 

CREON:

Ngươi lắm lời quá.

 

LÍNH CANH:

Có thể, nhưng tôi chưa nói xong.

 

CREON:

Ngươi đã bán rẻ linh hồn ngươi vì mấy đồng bạc: đó là những gì ngươi đã làm.

 

LÍNH CANH:

Thật kinh khủng khi người phán xét anh minh đã phán xét sai lầm!

 

CREON:

Những lời lẽ của ngươi có thể làm ngươi khoái chá lúc này; nhưng trừ khi ngươi đem kẻ đó đến cho ta, ngươi mới nhận được chút lợi lộc từ miệng lưỡi của ngươi sau đó.

[CREON đi vào Cung điện.]

 

LÍNH CANH:

“Đem kẻ đó đến cho ta”…! Ta chẳng muốn gì hơn là đem kẻ đó đến cho ông ta! Nhưng dù đem hay không, thì kiểu gì các người cũng phải gặp lại ta ở đây. Bằng mọi giá, ta phải toàn mạng!

[LÍNH CANH đi ra.]

 

TỤNG CA I

 

ĐỒNG CA:                                                                                              [Khổ 1]

Trên thế gian kì quan nhiều vô kể

Nhưng không gì sánh được với con người;

Biển bão giông nhường bước mũi thuyền người,

Đỉnh sóng lớn nâng người lên cao mãi.

Ôi Trái Đất linh thiêng vô cùng tận,

Chạm khắc bao rãnh cày xới rạng ngời;

Người lao động miệt mài không ngừng nghỉ

Trải bao năm, cùng những cỗ ngựa nòi.

                                                                                                                    [Hồi khúc]

Những con chim và đàn thú ẩn thân,

Con cá quẫy sáng một vùng nước đục;

Tất cả đều đã bị người chiếm đoạt,

Thuần phục trong lưới tâm trí của người.

Sư tử đồi, ngựa hoang bờm phất gió,

Đứng trước người, đều đồng loạt quy hàng;

Cái ách mòn sau bao năm đã gãy

Trên đôi vai con bò núi nghênh ngang.

                                                                                                                       [Khổ 2]

Lời lẽ và tư duy nhanh như gió

Tạo tác nên thuật trị nước tài hoa,

Khôn khéo tránh những mũi tên tuyết nhọn

Và giáo gươm của đông giá phong ba.

Người bảo vệ sinh mệnh mình kiên cố

Riêng một điều người chẳng thể vượt qua,

Cơn gió cuối khi mệnh người đã hết,

Trước Tử thần, người chẳng thể vượt qua.

                                                                                                                    [Hồi khúc 2]

Hỡi trí tuệ anh minh vượt trên mọi thước đo!

Hỡi số phận con người sống chung cùng thiện, ác!

Khi luật pháp được người thờ phụng mãi,

Thành bang ta đã đứng vững tự hào!

Nhưng luật pháp một khi đà tan vỡ,

Thành bang ta sẽ chìm nổi ra sao?

Không bao giờ một con người vô pháp

Được nghỉ ngơi bên lò sưởi của ta;

Đừng có bảo ta nghĩ suy giống hắn,

Ta là ta, hắn là hắn, cách xa.

 

[còn tiếp]

 

 

Please follow and like us: