Mời đọc và viết cho TRANG VIẾT MỚI/Bài viết gửi TRANG VIẾT MỚI theo địa chỉ: trangvietmoi@gmail.com Skip to content

Raymond Carver-SALMAN RUSHDIE, NGUYỄN QUỐC TRỤ chuyển ngữ

 

 

Và đời cho mi điều mi muốn, thì cứ phán đại như thế?
Thì đúng như thế!

Thế thì mi muốn cái gì ở cõi đời này?
Muốn tự thổi mình, tự coi mình là 1 người “dấu yêu”,
biết mình được yêu,
cảm thấy mình là “anh yêu dấu”,
ở trên thế gian này

 

Vào tháng Một năm ngoái (1988), trong một câu lạc bộ xập xệ ở Luân Đôn, đám mấy đứa chúng tôi tụ tập để tưởng nhớ RC, và mỗi đứa đọc một cái gì đó. Vào một lúc nào đó, tôi bất chợt nhìn quanh và thấy, đứa nào đứa đó thì đều xụt xùi, trừ bà vợ góa của Ray, nữ thi sĩ Tess Gallagher, người yêu thương Ray nhất; bà làm tôi nhớ tới bà của tôi, khi ông tôi mất, đã lắc đầu quầy quậy, nhất quyết không nhỏ một giọt nước mắt nào. Tess biểu lộ vẻ trang trọng bằng thép, và, hơn thế nữa, một niềm vui. Và chính bà, lại xuất hiện, trong lời tựa cho tác phẩm của cả hai, tác phẩm cuối cùng, “Một con đường mới tới Thác Nước”, và trong những bài thơ sau cùng của Ray.

Tớ có cái may mắn
Tớ có 10 năm già hơn tớ, hay là bất cứ ai, có thể mơ ước.
Tí hạnh nhân trên chiếc bánh ngọt.
Đừng quên nó.

Thật căng, khi chiến đấu với rượu, để rồi 10 năm sau đó thua thuốc lá, nhưng trong cái rủi có cái may, bởi là vì 10 năm đó, tràn trề công việc, tác phẩm, và thật đúng là 10 năm tốt lành, 10 năm cảm thấy mình là một kẻ được yêu thương trên mặt đất, thật quá đầy đủ, chẳng ai trong số chúng ta được nhiều như thế, còn hơn cả sự mong mỏi của chúng ta nữa. RC là một nhà văn lớn, và như “Một con đường mới tới Thác Nước” kể cho chúng ta, tác giả của nó biết, ông ta là một con người thật may mắn.

“Hồi ức đếch cần để ý đến nơi chốn mà nó sống”, RC viết.
Hồi ức của một anh chàng thanh niên gầy gò, vui vẻ, bắt đầu, bằng cách chạy trốn tới khu Folies Bergeres, và sống sót nhờ cái thân thể khổng lồ, dơ dáy, nặng 300 pound của một mụ đàn bà vô gia cư đang hấp hối. Hồi ức của nỗi bất hạnh cũ xưa, và tình yêu điêu tàn huỷ diệt có thể truy đuổi, hành hạ, ám ảnh một con người hạnh phúc. RC chẳng bao giờ ngưng viết về nỗi bất hạnh cũ xưa [từ hồi nó mới bắt đầu, ở đâu đường Phan Đình Phùng gì gì đó!], nó huỷ diệt tình yêu, cuộc hôn nhân đầu của ông.
Những cú gọi điện thoại khùng điên trên máy trả lời điện thoại, những trận đòn bất thần trên phi cơ, sự mất tin tưởng ngay trong ý nghĩ về tình yêu, vấn đề tiến bạc, liên hệ, thật khủng khiếp, với mấy đứa con, [Ôi, con trai tôi hả? Hồi đó, tôi chỉ muốn nó chết/trăm lần, ngàn lần, những cái chết khác nhau), sự hung bạo xưa cũ, và sự thanh thoát mới mẻ sau đó đã tạo nên giọng nói thật riêng biệt của RC, và vũ trụ. Không có cái gọi là sự kiểm duyệt ở trong Carver, khiến ông trần trụi ra, phơi mình trước sự chỉ trích của giới phê bình, là đã viết 1 thứ “thơ danh sách”, nhưng thơ của ông, chính nó thừa nhận thực tại này, một thực tại âm u và và cồng kềnh của trái tim. Đây là một nhà thơ “thu gom” tất cả:

Điệu nhạc Rốc & Rôn xa xa
Cái xe hơi Ferrai đỏ ở trong đầu
Người đàn bà say
Đụng tứ lung tung trong nhà bếp
Tóm lấy hết, nhét vô thơ
Hãy sử dụng tất cả

Rải rác trong cuốn sách là những đoạn về Chekhov, dưới dạng thơ. Thành công của sự sắp xếp là, chúng dẫn dắt độc giả nhìn ra, ở trong tác phẩm của Carver, ở dạng kể lể nhất, hay trong dạng “khảm” của những bài thơ, ngay cả những bài trông có vẻ giống như là những truyện ngắn được cắt xén, chúng có được sự cộng hưởng thêm thắt vô từ hình thức của chúng. “Những cái móc treo” mô tả những khoảng khắc ác mộng tuổi thơ, sẽ ‘làm việc’ như là thơ xuôi, nhưng sẽ mất đi cái vẻ hình thức và xa cách của nó, giống như một sự nghỉ giải lao, giống như khúc lắng dịu trong 1 cuộc cãi lộn gia đình ở trong bài thơ, “sự im ả ngự trị căn nhà/khi chẳng một ai có thể ngủ được”
Trong hai bài thơ tiếp theo, “Phép Lạ”, về ông chồng nhà thơ bị bà vợ bạt tai trên phi cơ, và “Vợ tôi”, về vợ ông bỏ ông, chúng ta thấy cái ý tưởng “phải tính sổ” đời mình: Bây giờ/họ phải tính sổ, về cái vết máu/ trên cổ áo của ông chồng, về cái vết máu sẫm/trên tay áo của vợ”; ‘Bà vợ bỏ lại hai đôi vớ ny lông, và /cái lược chải tóc thất lạc sau giường… Chỉ có cái giuờng/ là có vẻ lạ lùng, và không thể nào tính sổ được’. Câu văn chứa đựng cả hai, ý tưởng về sự kể, và ý tưởng về sự cân bằng, về tổng kết; rất nhiều bài thơ của Carver hình như đều sử dụng kể lể như là tiến trình để tiến tới sự hiểu biết, một thái độ ở đời, trước còn/mất, và ở dòng chót, là kết quả sau cùng.
Dòng chót, kết quả sau cùng, với Ray, là ung thư phổi. Chùm thơ chót tuyển tập, những bài thơ đủ mạnh để chuyển đổi cái chết không thể tránh thành nghệ thuật. Chúng chân thực rất đỗi tự nhiên, đến nỗi, thật nhức nhối khi đọc.

Cái khúc mở ra bài thơ “điều mà thằng cha tu bíp nói với tôi”, mà không khủng sao:
Ông ta nói coi bộ không khá
Ông ta nói, nhìn, là thấy hỏng rồi
Ông ta nói trước khi tôi đếm đến con số 32,
ở một bên phổi.
Thế là tôi đếch thèm đếm nữa.

Và đoạn cuối, mới tàn nhẫn làm sao: Tôi nhẩy cẫng trên đôi chân của mình/Tôi bắt tay ông đốc tưa vừa mới ban cho tôi một điều/trên đời chưa có ai cho tôi/Tôi có lẽ còn cám ơn ông ta ngay cả thói quen mạnh mẽ đó.
Nhưng, trong khi viết câu chuyện về cái chết của mình, thì cũng là viết về câu chuyện tình yêu của ông. Một bài thơ viết về hôn nhân, cuộc hôn nhân của Tess và Ray ở Reno, thành phố của những vụ ly dị và của những tay cờ bịch, ‘như thể chúng ta tìm ra câu trả lời/cho câu hỏi về điều gì còn lại/khi không còn hy vọng’. Có một bài thơ đặt tình yêu dứt khoát chống lại cái chết: ‘nói điều đó đi, chống lại/điều gì sẽ tới: vợ, khi mà tôi có thể, khi hơi thở của tôi, từng cú vội vã/có thể vẫn tìm thấy nàng’. Và có những bài thơ giã biệt, trong đó ít nhất có một bài, “Không Cần”, là một bài thơ lớn, hoàn thiện đến nỗi mà tôi thật chẳng muốn trích dẫn. Hãy đọc nó. Đọc mọi thứ RC viết. Cái chết của ông thật khó mà chấp nhận, nhưng ít ra, ông ta đã sống.

1989

Salman Rushdie: Quê Hương Tưởng Tượng, Imaginary Homelands

 

 

 

And did you get what
you wanted from this life, even so?
I did.

And what did you want?
To call myself beloved, to feel myself
beloved on the earth.

 

One Sunday last November, in some suitably ‘high tacky’ club in London, a bunch of us read out pieces for, and by, and in memory of, Raymond Carver. At one moment I looked along my row and the truth is we were all blubbering away, or close to it, anyhow, except for Ray’s widow, the poet Tess Gallagher, who loved him most and who reminded me then of my grandmother refusing tears after my grandfather died. Tess gave out an iron serenity and even a kind of joy, and it’s there again in A New Path to the Waterfall, their last book, in her beautiful, scrupulous, unflinching introduction and in his own last poems.

I’m a lucky man.
I’ve had ten years longer than I or anyone
expected. Pure gravy. And don’t forget it.

It’s a hard fate to beat the booze and then lose out, a decade later, to the cigarettes, but then again ten years of good and plenteous work, ten years of feeling yourself beloved on the earth, that’s more than most of us get, more, even, than we learn to expect. Raymond Carver was a great writer and, as A New Path to the Waterfall tells us he knew, a pretty lucky man.
‘Memory doesn’t care where it lives,’ Carver writes. The memory of a slim, gay youth as a debutante who ran off to the Folies Bergeres can survive in the dirty, 300-pound body of a dying baglady. The memory of old wretchedness and ruined love can haunt a happy man. Ray never stopped writing about that old wretchedness, that ruined love, his first marriage. Manic calls on an answering machine, sudden beatings on an aeroplane, the loss of trust in the idea of love itself, the money problems, the terrible relationships with the children (‘Oh, son, in those days I wanted you dead/a hundred-no, a thousand-different times’): this old violence, as much as the late serenity, creates the distinctive Carver voice, and universe. There’s no censorship in Carver, which can lay him open to the charge of writing ‘list poetry’, but which recognizes, too, the dark and cluttered actuality of the heart. He is a poet of inclusion, of capaciousness:

The faint sound of rock and roll,
The red Ferrari in my head,
The woman bumping
Drunkenly around in the kitchen …
Put it all in,
Make use.

Scattered through this book are passages of Chekhov laid out as verse. The success of these arrangements guides us to see that in Carver’s work, too, even the most narrative and ‘prosaic’ of his poems, even the ones that look most like chopped-up stories, gain added resonance from their form. ‘Suspenders’, which describes a nightmarish childhood moment, would ‘work’ as prose, but would lose its formal, distanced air, which seems almost like a truce, like the quiet that settles on the quarrelling family in the poem, the ‘quiet that comes to a house/where nobody can sleep’.
In two consecutive poems, ‘Miracle’, the one about the beating he suffers on the aeroplane at the hands of his first wife, and ‘My Wife’, in which she has left him, we find the idea of having to ‘account for’ one’s life: ‘It’s now/they have to account for, the blood/on his collar, the dark smudge of it/staining her cuff’; ‘She left behind two nylon stockings, and/a hairbrush overlooked behind the bed … It is only the bed/that seems strange and impossible to account for.’ The phrase contains both the idea of narration and that of balance sheets, and many of Carver’s poems seem to use narration as a process of arriving at a profit-and-Ioss understanding of life, complete with bottom line.
The bottom line, for Ray, was lung cancer. The last group of poems in this volume, poems strong enough to turn inevitable death into art, have a simple, declaratory honesty that makes them almost unbearable to read. This is the beginning of ‘What the Doctor Said’:

He said it doesn’t look good
he said it looks bad in fact real bad
he said I counted thirty-two of them on
one lung before
I quit counting them

And the ending is, if anything, even more shocking: ‘I jumped up and shook hands with this man who’d just given me/something no one else on earth had ever given me/I may even have thanked him habit being so strong.’
But in writing the story of his death Raymond Carver also wrote the story of his love. There is a poem about getting married, Tess and Ray’s Reno wedding, a wedding in that town of divorcees and gamblers, ‘as if we’d found an answer to/that question of what’s left/when there’s no more hope.’ There is a poem which sets love explicitly against death: ‘Saying it then, against/what comes: wife, while I can, while my breath, each hurried petal/can still find her’. And there are poems of farewell, of which at least one, ‘No Need’, is a great poem, of a perfection that makes me unwilling to quote. Read it. Read everything Raymond Carver wrote. His death is hard to accept, but at least he lived.

1989
Salman Rushdie: Imaginary Homelands

Please follow and like us:

Designed using Unos. Powered by WordPress.

RSS
Follow by Email