Xóm Rế-PHONG DANG

Ở xã Phước An, thôn Qui Hội có tên Xóm Rế. Xóm ở dưới chân dãy Hòn Triều, bước ra khỏi xóm là tới bàu Đưng . Xóm nằm trên mé núi bước lên gặp núi bước xuống gặp nước ruộng nước bàu , củi đốn xuống chợ bắt cua làm mắm bắt cá muối hũ ăn quanh năm .
Ruộng rộc một năm một mùa tát cấy vụ hè thu, năm nào trời cho ăn không ra dông ngoi đậm sớm thì có gặt bó lúa để lên sõng chở về chất quanh sân, dựng đá đập bì bạch cũng chỉ năm bảy vuông lúa . Còn năm nào ngoi đậm sớm lụt ói ngập rộc , lúa trỗ bông bạc thì sân nhà nào cũng trống trơn . Dân xóm cứ phải nghèo ngặt nghèo dồn . Khổ mấy cũng chịu được nhưng nỗi khổ không chịu nổi là khổ tiền .
Làng xa chợ , đến phiên chợ Cây Da Diêu Trì mới nửa đêm sao tua rua còn đứng trên đầu mà cả xóm đã gọi kêu nhau dậy đi chợ . Từng đợt từng nhóm râm ran chuyện vãn, vai mang vai gánh nào là hũ cá vịt lươn giỏ ốc bươu , nào là nẫu than qua ( than hoa ) quảy bậu chạy dùi đụi không khác gì nậu rẩu chạy cá .
Cả làng cả xóm không quá vài ba mống học trò thì dân đen khố chuối có đâu ai màng đến cái chữ . Dốt chữ tràn lan từ thế hệ này qua thế hệ khác, từ cha ông đến con cháu cũng mược .
Giỏi cánh tay lẹ cái chân biết lo đôm cá thả lờ dưới mương ,câu giăng câu cắm mò ốc xúc cua dưới bàu lo gì đói . Trên rẫy thì trỉa bắp thả dưa leo dưa hồng . Rảnh thì ra núi hái cò ke, giũ chà là , tháng bảy mùa sim chín tím quằn cây hái ăn đã thèm tím rịm môi lưỡi . Chỉ lo ngày chạy đủ vài kí gạo là no cả nhà , canh cá rau tập tàng rau bụi lá giang ,lá bứa ,đọt sưng ,rau trai mọc hoang đầy bãi ,chạy quợ là đầy cả rổ . Cứ có bữa ăn có canh có cá là cả nhà vui vẻ , bù lại những bữa thiếu cơm vắng mắm buồn xo . Ra đồng lên núi ai cũng ra sức ngó chừng kiếm miếng ăn cho bữa chiều . Cuộc sống cứ lặng lẽ trôi cho đến một hôm xảy ra nghề đan rế . Truyên lâu lắm rồi, đâu chừng lúc Bảo Đại ăn thôi nôi . Con đường cái quan đã thông suốt Băc -Nam , hầm đèo Cả đã đục xong , tàu lửa đỗ ga Diêu Trì lấy khách đến đi đã rành rành có tiếng tăm là ga chính . Đường sá thông thương ,chợ Cây Da một tháng 12 phiên họp chợ gom con dân cả 4 xã : Phước Llộc , Phước Hậu , Phước Thành và Phước An . Chợ đông nhu cầu lớn , nghề đươn đát đồ gia dụng bằng nan tre như mủng trẹt rổ dừng sàng nong nia cứ ngày càng đua nhau phát triển cạnh tranh ra nhiều mẫu mã mới .
Vào cái năm gặp nắng hạn bàu đìa khô rang khô rốc ,núi rừng nóng hừng hực ,trâu bò ốm nhôm ốm nhách đứng cà nhõng trên gò cỏ cháy khô . Dân chúng khổ đến khật khờ ,khuya lơ khuya lắc rồi mà cả nhà còn ngồi khom lưng thắt rế kim cang để kịp phiên chợ phiên hậu mùng 2 đầu tháng chợ Cây Da .
Cha kể tiếp , bấy nẳm hồi còn ông tổ nội lựng , nghế thắt rế kim cang ,bứt dây dằng bó thui bán cho nậu nằm chỗ uống bổ phẻ . Làm xỏm cái nghề thắt rế coi tạo phạo vậy mà khựng được trận đói mấy nẳm chớ không thì khổ bờm đầu ! Nói là nói vậy chớ không dễ ăn đâu , muốn có xâu rế từ nồi niêu ,nồi một ,nồi hai thôi đững nói chi rế lớn cho nồi ba chảo bảy thì tốn công tốn sức ghê lắm mới lấy được đồng tiền . Sáng dở mo cơm vác rựa lên núi Hòn Triều trưa mang về có đâu một bó dây khúc khắc ( kim cang ) to băng cái đầu là giỏi . Thắt rế lúc dây còn tươi để dây khô cứng ngắt khó lận vòng cho đủ 5-6 lỗ thì coi mới được con mắt ngoài chợ ,mới có khách hàng lấy bận thì mới được đồng tiền mua gạo .
Xưa , nồi chảo trách trã đều là đồ đồng hay đồ gốm đất có đít tròn khum khum dễ bắt lên bếp 3 ông táo chụm củi lọ nồi đen sì , nhắt lên để xuống đều phải để lên rế nếu lạng chạng sẽ nghiêng đổ tùm lum ra . Bỡi vậy rế kim cang rất tiện dụng , dây kim cang cứng bền không bị sút gãy như rế nan tre ,mấy bà nội trợ làm bếp thích lắm , trong gác bếp luôn có dự trử cả chùm đủ cỡ rế kim cang . Có thời nghề thắt rế kim cang cũng dư dật hơn cả nuôi bò cày ruộng thuê .
Ca dao nói về thách cưới có bài đối đáp như vầy :
Câu gái ra
Anh về bán ruộng Cây Da,
Bán đôi trâu già chẳng cưới đặng em.
Câu trai đáp
Anh về thắt rế kim cang,
Vót đôi đũa bếp cưới nàng còn dư.
Cái tên Xóm Rế hình thành và ra đời tự lúc thịnh hành nhất , cả xóm nhà nào cũng thắp đèn chai làm xắp thắt rế vào buổi tối đầu hôm . Tuy nhiên càng về sau nghề thắt rế ở Xóm Rế lại cứ lụn dần vì sau này đít xoong nồi chảo bằng siếng không khum nữa , lại nấu than hoa than hầm sau rốt tiến đến bếp gaz người ta rất hạn chế dùng rế ,rế ế ! Xóm Rế nay thời thế đổi thay cuộc sống khá hơn không còn cố rế cố cùng như xưa nữa .
*//* ( Lượm lặt )
Ảnh : Dây kim cang ( Khúc khắc ) dùng thắt rế.
Please follow and like us: