Hà Giang lang thang ký-NGUYỄN CHU NHẠC

Cổng Trời Hà Giang

 

 

 

2.
Mặc dù làm báo chuyên nghiệp, song bước vào năm đầu của thế kỷ 21, tôi vẫn chỉ biết đến vùng đất Hà Giang địa đầu này qua bài hát “Hà Giang quê hương tôi” của nhạc sĩ Thanh Phúc với giọng hát tuyệt vời của nghệ sĩ gạo cội Kiều Hưng: “Ai về thăm quê hương tôi,/ nơi biên cương là đây/ có rừng cây thiên nhiên xanh biếc một màu/ Đây Hà Giang, đây Hà Giang quê chúng tôi… “. Ấy là một thiệt thòi lớn. Vậy nên, sau đó, ngay lần đầu lên với Hà Giang, tôi đã say như điếu đổ mảnh đất này, và có thể nói, cho đến tận giờ, đây là tỉnh duy nhất ở Việt Nam mà tôi đã đi tất cả các huyện, còn hơn cả Hưng Yên quê gốc tôi…
Như bao người, lần đầu đến với Hà Giang, sau công việc chính ở thành phố, chúng tôi thẳng tiến phía Bắc, lên Cổng trời Quản Bạ, rồi vượt Yên Minh, qua Phó Cáo, đến thung lũng Sà Phìn thăm nhà Vương, rồi lên cột cờ Lũng Cú, về thị trấn Đồng Văn, và gắng thêm nữa lên Mã-pì-lèng, chọn điểm ngắm sông Nho Quế từ trên cao. Khi về thì tạt ngang Phố Bảng. Vậy cũng là thỏa mãn rồi. Song phàm người ta, biết một lại muốn biết hai, có ba có bốn lại đòi có năm, nên từ lần sau, lên đến Yên Minh thì tôi tạt ngang sang Mèo Vạc. Chuyến đi này, có nhà thơ Nguyễn Vĩnh Tuyền, thân sinh kiến trúc sư-nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến, nghệ sĩ ưu tú kịch truyền thanh Nguyễn Huấn, phóng viên trẻ Nguyễn Thịnh của VOV Giao thông, hơn nữa, lại có một nữ phóng viên trẻ xinh của Đài Phát thanh truyền hình tỉnh với vai trò hướng đạo. Dọc đường đi, câu chuyện trong xe rôm rả, thơ nhạc rổn rảng, nhất là câu chuyện trêu đùa nhau của đôi phóng viên trẻ, vì thế mọi người quên đi sự e ngại khi xe leo những cung đường cheo leo, một bên vách đá dựng đứng, còn bên kia là vực sâu thăm thẳm. Khi xe từ Mậu Duệ, sang Tà Lủng để đến thị trấn Mèo Vạc, trời đổ hoàng hôn, đường vắng teo, xe lao trong bóng chiều đỏ lựng, chuyển sang chạng vạng, tạo nên một cảm giác hư ảo như mê ngủ, và phố thị Mèo Vạc cũng hiện ra trong vầng sáng điện vàng khè chìm đắm giữa núi rừng hùng vĩ…
Mệt nhọc và men rượu khiến giấc ngủ đến nhanh. Sáng trở dậy, sương mù giăng khắp nẻo. Sau khi lót dạ bằng món bánh cuốn trứng nóng hổi đặc trưng, chúng tôi thăm bản Lô Lô ngay rìa thị trấn. Đây cũng là một điểm du lịch của Mèo Vạc, khi người ta không thể đến Khâu Vai. Cũng chỉ là ngó nghiêng thôi, chủ yếu xem kiểu cách nhà cửa, nếp sinh hoạt của bà con dân tộc Lô Lô nơi đây. Đích chuyến đi này, ấy là Bắc Mê, vùng đất phía đông của Hà Giang, ở đấy có di tích Căng Bắc Mê, vốn xưa là Trại lính kiêm nhà giam của Pháp thời kháng chiến. Hỏi thăm dân bản địa đường từ thị trấn Mèo Vạc đi Bắc Mê, rồi cứ tọa độ ang áng vậy mà đi. Đường nhỏ cheo leo nhưng khá tốt, vắng vẻ đến mức xe chạy hàng chục cây số không một bóng người trên đường, đến nỗi khiến chúng tôi e ngại lo nhầm đường, và có muốn dừng xe để hỏi thăm cũng chẳng có ai để mà hỏi. Đành cứ thế đi liều, may mà đúng đường, bởi thực ra, đây là độc đạo. Ở một cung đường, chúng tôi dừng nghỉ vì bắt gặp một ngôi nhà người Mông tường rào đá, cổng gỗ đặc trưng khá đẹp. Vào nhà, đánh tiếng, vợ chồng chủ nhà đang nấu rượu. Họ mời chúng tôi nếm rượu, hứng chén vào vòi chảy của nồi rượu đang lên hơi. Nhấp thử thứ rượu ngô nóng hổi nấu từ mèn mén, nồng nồng ngai ngái. Hỏi chuyện chủ nhà, huyên thuyên một hồi, rồi chào nhau đi, không quên mua theo một can rượu ngô 5 lít cho vui lòng nhau. Không ngờ, tuyến đường này lại xuyên qua đất của Bảo Lạc, Bảo Lâm thuộc tỉnh Cao Bằng, mà nếu ai đó, đi du ngoạn đến thành phố Cao Bằng, có mong muốn thăm thú mấy, cũng phải ái ngại khi nhắc đến hai địa danh phía tây này của Cao Bằng.
Chiếc cầu sắt, nghe nói được làm từ thời Pháp thuộc, bắc qua đôi bờ sông Gâm, nối thông thương thị trấn Bảo Lâm ( Cao Bằng ) với thị trấn Bắc Mê ( Hà Giang ). Ai ngờ ngay trên đỉnh cao nhìn xuống chiếc cầu sắt này, là Căng Bắc Mê. Dù được công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh, song công tác bảo tồn ở đây khá sơ sài, đơn giản. Khi tha thẩn thăm thú di tích này, đầu tôi cứ ong ong bởi sự ám ảnh về câu chuyện không rõ thực hư, rằng một thời gian dài, nơi đây được tận dụng để giam giữ một số văn nghệ sĩ được cho là có những suy nghĩ lệch lạc về đường lối sáng tác … Mà cũng chẳng biết nguồn gốc từ đâu và hỏi ai để rõ thực hư, nên đành bỏ ngỏ… Sự tiếp đón nồng nhiệt của các bạn đồng nghiệp ở Đài phát thanh huyện cho thấy người Hà Giang rất quý người, hiếu khách. Những câu chuyện buồn vui nghề nghiệp được kể ra trong hơi men rượu nồng.
Mùa hè 2016, tôi lên Hà Giang cùng nhà văn Nguyễn Trọng Huân và người bạn tôi, họa sĩ Lã Minh Kính, nguyên giảng viên Trường Mỹ thuật công nghiệp. Cũng tuyến đường Yên Minh-Mèo Vạc-Bảo Lạc-Bảo Lâm-thị trấn Bắc Mê. Lần này, thay vì ngủ đêm ở Mèo Vạc thì chúng tôi lại ngủ đêm ở thị trấn Bắc Mê. Đường đi, sau 5 năm có khá nhiều thay đổi, trước đây đường tốt vắng vẻ là thế, thì nay đường xấu bụi, ấy là do có đến mấy nhà máy thủy điện nhỏ đang được thi công trên sông Gâm-sông Nhiệm. Buồn ngủ, nên cũng chẳng để ý ngôi nhà người Mông trên chặng đường mấy năm trước có còn không và chủ nhân ngôi nhà ra sao.
Tự nhiên, lại thấy buồn buồn, đúng là thế gian biến cải vũng nên đồi thật. Thăm lại Căng Bắc Mê, nhà văn Nguyễn Trọng Huân cứ thắc mắc này nọ, những câu hỏi cũ như tôi từng nghe nói. Di tích càng xuống cấp và hoang vắng hơn trong nắng chiều hè lỗ đỗ trên vòm cây rừng cao vút và những bức tường gạch long lở rêu phong như phế tích…
Đêm ở thị trấn Bắc Mê khó ngủ. Họa sĩ Lã Minh Kính cứ chong chong với phác thảo đồ họa cho một sáng tác để dự Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc. Còn tôi, lại ong ong câu chuyện năm nào về thân phận văn nghệ sĩ, rồi cả nghĩ về chặng đường đèo ngày mai…
( còn nữa )

Please follow and like us: