Thầy Trần Bích Lan Nguyên Sa: Chuyện ít ai biết-VŨ TRỌNG QUANG

Chân dung lập thể Nguyên Sa qua nét vẽ của Tạ Tỵ
Năm Đệ nhất tôi ghi danh vào học Trường Văn Học ở đường Phan Thanh Giản (nay là đường Điện Biên Phủ), địa chỉ này bây giờ là tòa soạn báo Tài Hoa Trẻ có nhà thơ Đoàn Vỵ Thượng cộng tác chủ lực. Trường Văn Học tập hợp những giáo sư hùng hậu như Nguyễn Xuân Hoàng (dạy Triết), Nguyễn Văn Kỷ Cương, Ngô Văn Phú (dạy Toán), Nguyễn Thanh Khuyến (dạy Lý Hóa)…trường có tỷ lệ tốt nghiệp Tú tài toàn rất cao, trên dưới 70% các trường khác của thời ấy chỉ đậu 30%, không như bây giờ tốt nghiệp gần 100% nhưng chất lượng không cao. Thầy Trần Bích Lan phong thái nghệ sĩ, đứng lớp ăn mặc xuề xoà, áo bỏ ngoài, chân mang dép, trông dáng không vẻ gì là giáo sư; đám học trò nói thầy giống như ông ba Tàu bán hủ tíu, thầy dạy Triết, môn này khô khan và khó hiểu, nhưng thầy hướng dẫn hấp dẫn và dễ hiểu pha một chút vui nhộn khiến học trò không thấy chán; như để phân biệt giữa “trực tiếp” và “gián tiếp”, thầy thí dụ: Nếu em trồng cây si ai đó, mà nhà người ấy ở cạnh mình, thì hãy biên thư bỏ vào bì thư, chờ không có ai thấy ném trực tiếp vào nhà, còn nếu nhát nhát thì bỏ thư vào thùng thư vệ đường, thư chạy lên phường lên quận, rồi chạy lên thành phố, từ đó thành phố phân phối xuống quận xuống phường, người đưa thư mang đến tận nhà, ấy là gián tiếp.
Đứng tên hiệu trưởng là vợ thầy, bà Trịnh Thúy Nga. Tôi vào học vì mê thơ thầy:
Hôm nay Nga buồn như con chó ốm
Như con mèo ngái ngủ trên anh
Đôi mắt cá ươn như sắp sửa se mình
Để anh giận sao anh chả là nước biển…
Nga là nguyên mẫu Trịnh Thúy Nga.
Mê:
Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát
Bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông
Anh vẫn yêu màu áo ấy vô cùng
Thơ của anh còn nguyên màu áo trắng
….
Trời hôm nay mười lăm hay mười tám
Tuổi của nàng anh nhớ mới mười ba
….
Áo nàng vàng tôi về yêu hoa cúc
Áo nàng xanh tôi mến lá sân trường
Sợ thư tình không đủ nghĩa yêu đương
Tôi thay mực cho vừa màu áo tím
Thơ Nguyên Sa đầy hình ảnh, nhưng là hình ảnh cố định, thơ bây giờ tiến tới hình ảnh di động, có phải những bước chạy tiến hóa làm thơ trở nên trưu tượng đến khó hiểu(?), tùy mỗi người lựa chọn.
Nguyên Sa nổi tiếng thơ vân điệu, nhưng tôi thích thơ văn xuôi, một thể loại mở đường cho thơ văn xuôi đương đại sau này:
“Anh vẫn nhận ra em, em khác biệt mà vẫn đồng nhất, giấc mơ gián đoạn bao nhiêu em vẫn trở lại, giấc mơ phi lý, em khắng khít bằng những liên tục vuốt ve, liên lục hiền dịu, liên tục chăm sóc…”
“Anh đợi em từ bảy giờ, bây giờ là tám giờ, có lẽ là tám giờ năm phút, anh không phải là thương gia biển lận tình yêu, nhưng em hiểu cho rằng thời gian đợi chờ là thời gian dài quá đỗi…”
Trong tạp chí Văn Học số 99 đặc biệt về Nguyên Sa, nơi trang bìa ghi Nguyên Sa Thi sĩ của tình yêu; có phải vì vậy mà khi ngồi lai rai với nhà văn dịch giả nghiên cứu phê bình Huỳnh Phan Anh, một trong những người tiên phong của tân tiểu thuyết, cho rằng thơ Nguyên Sa là thơ “bánh kẹo”, tôi nói có thể thơ Nguyên Sa bánh kẹo, nhưng là bánh kẹo cao cấp, những thế hệ bây giờ vẫn chưa bước qua ranh giới “bánh kẹo” ấy được. Nhà văn nhà thơ cách mạng thơ tự do Thanh Tâm Tuyền không biết xích mich gì với Nguyên Sa, mà năm 1998 khi Nguyên Sa mất, mọi người chia buồn, ông đề nghị rút tên ông ra khỏi danh sách, trong việc này Thanh Tâm Tuyền quá đáng, ông bà mình nói nghĩa tử là nghĩa tận. Mặc dù khi Thanh Tâm Tuyền, Mai Thảo chủ trương Tạp chí Sáng Tạo, Nguyên Sa là người cộng tác thường xuyên với Tạp chí.
Ngoài Chủ trương Tạp chí Hiện Đại và cộng tác một số báo khác, Nguyên Sa còn bỏ tiền làm nhật báo Báo Đen, ông giữ mục thơ, tôi và Linh Phương có thơ đăng ở đây, Tôi có một truyện ngắn tựa “Suy nghĩ lại” cũng trên báo này; truyện kể về một chàng thanh niên hung bạo hư hỏng, toan tính bậy bạ sàm sỡ với một cô gái, nhưng khi thấy cô gái thánh thiện hiền thúc, hắn từ bỏ ý định. Tờ Báo Đen ra khoảng một năm rồi tự đình bản.
Ngoài thơ, Nguyên Sa còn có bút danh lấy tên một nhà sư, Hư Trúc (trong Thiên Long Bát Bộ, tiểu thuyết kiếm hiệp của Kim Dung), khác với Nguyên Sa lãng mạn thơ mộng, bút pháp văn xuôi Hư Trúc dữ dội hơn, từng chê bai Phạm Công Thiện triết lý không triết lý, và không biết căn cứ vào đâu ông tố khổ tác giả Ngày sinh của rắn là “ đứa con hoang”. Ông cùng phe với Nguyễn Văn Trung, tác giả nổi tiếng hai cuốn sách Ca tụng thân xác và Ngôn ngữ & thân xác, tấn công Phạm Công Thiện, ông Thiện phản pháo phê bình: “Tôi đọc Henry Miller bằng máu và nước mắt còn Nguyễn Văn Trung đọc Henry Miller dưới đôi kính cận”
Sau 1975 Nguyên Sa định cư ở nước ngoài và xuất bản thêm Thơ Nguyên Sa 2&3, trung tâm trong thơ là hình ảnh cuộc đời nhân sinh triết lý, ngoại biên chỉ là tình yêu bay bướm bướm bay thoáng qua.
Nguyên Sa mất ngày 18/4/1998 tại Hoa Kỳ, tháng 4 này là giỗ hơn 20 năm, Nguyên Sa ra đi để Nga ở lại; để Áo lũa Hà Đông, Tuổi 13, Tháng sáu trời mưa, Pari có gì lạ không em, những bài thơ văn xuôi đương đại ở lại; để trong thi ca: con chó ốm, con mèo ngái ngũ, đôi mắt cá ươn..những từ không thơ mộng nhưng tràn bờ thơ mộng ở lại, để những chữ “trực tiếp, gián tiếp” đơn giản trong tôi ở lại. Xin nghiêng mình trước thầy Trần Bích Lan, thi sĩ Nguyên Sa.
Please follow and like us: